Άγγελος Μοσχονάς [i]

Συγχαίρω τους διοργανωτές της σημερινής εκδήλωσης και ευχαριστώ για την τιμή να είμαι ένας εκ των ομιλητών.

Αν δεν έχεις ζήσει το κλίμα στα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων τους πρώτους μήνες μετά την Μεταπολίτευση είναι αδύνατον να κατανοήσεις το δέσιμο της γενιάς μας με τον Άγγελο.

Από τις πρώτες μέρες μετά την πτώση της χούντας, προτού ιδρυθεί η Νέα Δημοκρατία, η μορφή του Άγγελου δέσποζε στους λίγους, επιτρέψτε μου να χρησιμοποιήσω τον όρο, «γενναίους»  που τολμούσαν όχι να ορθώσουν ανάστημα αλλά να αρθρώσουν λόγο και να προβάλλουν αντίλογο στον αριστερό μονόλογο που επιχειρούσε να επιβάλλει στα πανεπιστήμια η ΚΝΕ και οι άλλες αριστερές νεολαίες.

Οι πρώτες φοιτητικές εκλογές, το Φθινόπωρο του 1974 ήταν εφιαλτικές για τους υποψήφιους της Νέας Δημοκρατίας. Όποιος τολμούσε να προβάλλει ενστάσεις αντιμετώπιζε το bullying της Πανσπουδαστικής.

Θυμάμαι πάντα το «συνάδελφε που ήσουν την επταετία» όταν εμφανιζόταν κάποιος θαρραλέος, ύποπτος ως ενδεχόμενος φιλελεύθερος αντίπαλος, διεκδικητής της ψήφου των φοιτητών. Και την οχλοβοή, κάθε φορά που ένα μπλε ψηφοδέλτιο έβγαινε από την κάλπη. Ήταν άθλος η εκλογή στα διοικητικά συμβούλια.

 Σε αυτό το κλίμα ο Άγγελος με συστηματική ενημέρωση και καθοδήγηση, ενθάρρυνε και στήριζε το ηθικό, προβάλλοντας τις αρχές και τις αξίες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, της ελευθερίας του λόγου και της πολιτικής δράσης.

Ο ίδιος σπούδασε εργαζόμενος, διαμορφώθηκε ιδεολογικά και χαλυβδώθηκε πολιτικά στο σκληρό κλίμα του ακραίου και τυχοδιωκτικού λαϊκισμού και της βίας την περίοδο από το 1961 έως το 1967, όταν το συνονθύλευμα του Κέντρου, έχοντας συγκροτήσει μέτωπο με την Αριστερά, εκβιάζοντας τα Ανάκτορα –σύμφωνα και με την κατόπιν εορτής ομολογία, ενός εκ των αρνητικών πρωταγωνιστών εκείνης της περιόδου, του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη - δυναμίτιζε την πολιτική και την κοινωνική ζωή καταφέρνοντας, με αντισυνταγματικές και αντιδημοκρατικές μεθόδους, να διώξει τον Εθνάρχη, πριν αυτοδιαλυθεί τελικά και το ίδιο στα εξ ων συνετέθη, οδηγώντας στην κατάλυση της Δημοκρατίας. Την περίοδο αυτή ο Άγγελος ήταν επικεφαλής της παράταξης στην Βιομηχανική Πειραιά.

Οι αγώνες εκείνης της περιόδου σφυρηλάτησαν τον χαρακτήρα του και τον προίκισαν με την γνώση ώστε να αποτελέσει το 1974 τον ιδανικό οδηγητή και στήριγμα για τους άπειρους φοιτητές.

Τον χαρακτήριζε εξαιρετική πολιτική οξύνοια, το βάθος και η ταχύτητα της πολιτικής του ανάλυσης, η ακλόνητη προσήλωσή του στις αρχές και τις αξίες της παράταξης όπως τις είχε οριοθετήσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με την ιδρυτική διακήρυξη και αργότερα με τις Ιδεολογικές Αρχές της Νέας Δημοκρατίας και η προσήλωσή του στον κοινό σκοπό.

Η διακήρυξη των Αρχών ότι «ή πολιτική πράξη πρέπει να υπηρέτει πιστά τα συμφέροντα τού Έθνους και του Λαού. Αλλιώς, κανένα πρόσωπο η σχηματισμός δεν καταξιώνεται ούτε ηθικά ούτε πολιτικά» ήταν πηδάλιο ζωής για τον Άγγελο.

Η προσπάθεια του να εξασφαλίσει για την ΟΝΝΕΔ τις προϋποθέσεις, την ιδεολογική και ηθική στήριξη αλλά και την ελευθερία προσαρμογής στις πραγματικές συνθήκες της εποχής της Μεταπολίτευσης, που απαιτούσαν ένα σύγχρονο και δυναμικό οργανισμό με όραμα και ιδεολογική καθοδήγηση- διαπαιδαγώγηση, ουσιαστική πολιτική λειτουργία, δημοκρατικές εσωτερικές διαδικασίες, συλλογική δράση και ενεργό συμμετοχή στα κοινά, τον έφερε σε σύγκρουση με παρωχημένες αλλά δυστυχώς κατεστημένες αντιλήψεις.

Αρνούμενος να θέσει την νεολαία του κόμματος, τις αρχές του και τον εαυτό του στην υπηρεσία προσωπικών φιλοδοξιών και στοχεύσεων, δικών του ή άλλων, ήρθε σε σύγκρουση με κέντρα και παράκεντρα της εξουσίας που, ζώντας στο παρελθόν και όντας τα ίδια μακράν της πραγματικότητας που επικρατούσε στα αμφιθέατρα τότε,  οδήγησαν την Διοικούσα Επιτροπή και την μεγάλη πλειοψηφία του Φοιτητικού Συμβουλίου εκτός   της ΟΝΝΕΔ ήδη το 1975.

Ήταν η πρώτη από μια σειρά συγκρούσεων που αποδείκνυε έμπρακτα την ακλόνητη προσήλωση του Άγγελου στις αρχές του, και την άκαμπτη και ανιδιοτελή αγωνιστικότητά του. Θα μπορούσε, άνετα, να εκλεγεί βουλευτής ίσως ακόμα και από το 1977 αν έβαζε στην άκρη τις αρχές και την αξιοπρέπεια του.

Πάντοτε ενεργός και δραστήριος, σαν αιώνιος έφηβος, πρωτοστάτησε στην Κίνηση της Βόλβης, ήταν υποψήφιος στην Α’ Αθηνών το 1981 μένοντας πιστός στην ρήτρες που είχε θέσει ο Καραμανλής σύμφωνα με τις οποίες: «η Ν.Δ., αποκρούει οποιαδήποτε άμεση η έμμεση πολιτική ισχύ τού κεφαλαίου. Κατανοεί τη σημασία πού έχει τό κεφάλαιο στην ανάπτυξη της οικονομίας. Και αναγνωρίζει την άξια της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στην επιχειρησιακή δραστηριότητα. Δεν δέχεται όμως να επηρεάζουν τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα τη βούληση της Πολιτείας». Αλλά φυσικά ουσιαστική οικονομική στήριξη από το κεφάλαιο δίχως εξάρτηση δεν νοείται.

Το 1982 συμμετέχει στο Τμήμα Ιδεολογίας της Διοικούσας Επιτροπής.

Το 1984 αναλαμβάνει Γραμματέας Συνδικαλισμού. Συμβάλλει καθοριστικά στην εκλογή του πρώτου από τους τρείς Κρήτες, επί ηγεσίας Μητσοτάκη, Προέδρους της ΟΝΝΕΔ. Πραγματοποιείται η ενοποίηση των συνδικαλιστικών παρατάξεων του χώρου με την ίδρυση των ΔΑΚΕ Ιδιωτικού και Δημόσιου Τομέα.  

Το 1986  ο Μοσχονάς εκλέγεται Δημοτικός Σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων. Το 1990 μεταβαίνει, με τον Αντώνη Σγαρδέλη, στην Αλβανία και έχει κρίσιμες διαβουλεύσεις με κυβερνητικούς παράγοντες.

Μετά τις εκλογές του 2000 ως Γραμματέας Οργανωτικού έχει καθοριστικό ρόλο στην τροποποίηση του καταστατικού της Νέας Δημοκρατίας. Ανακεφαλαιώνοντας αυτήν την, επί τροχάδην, αναδρομή στην πολιτική δράση του Άγγελου ένα ερώτημα αναδύεται. Τι ήταν τελικά ο Άγγελος, ήταν πολιτικός ή ο χαρακτηρισμός, ιδιαίτερα με τα σημερινά χαρακτηριστικά του όρου πολιτικός, τον αδικεί;

Σε μια εποχή, σχεδόν απόλυτης απαξίωσης της πολιτικής, με τους πολιτικούς μοιραίους και άβουλους, ασπόνδυλους ή μήπως «ανάξιους εραστές» της πολιτικής να επιβιβάζονται σε όποιο πολιτικό όχημα τους βολεύει, με χθεσινούς κομμουνιστές ή ακροδεξιούς να μετατρέπονται σε Ηρακλείς του φιλελευθερισμού ακόμα και του νεοφιλελευθερισμού ο Άγγελος θα αισθανόταν καλά αν τον τοποθετούσαμε στους πολιτικούς;

Αναζητώντας απάντηση σε αυτό το ερώτημα ήρθαν στο μυαλό μου οι στίχοι από τον «Τελευταίο Σταθμό» του Σεφέρη:

Λίγες οι νύχτες με φεγγάρι που μ’ αρέσαν.

Τ’ αλφαβητάρι των άστρων που συλλαβίζεις

όπως το φέρει ο κόπος της τελειωμένης μέρας

και βγάζεις άλλα νοήματα κι άλλες ελπίδες,

πιο καθαρά μπορείς να το διαβάσεις.

Ποίο νόημα-συμπέρασμα μπορούμε να βγάλουμε εμείς που γνωρίζαμε, συνειδητά δεν χρησιμοποιώ τον όρο ξέραμε αλλά το γνωρίζαμε με όλο το νόημα που κουβαλά η λέξη, τον Άγγελο; Γιατί για όσους  δεν τον γνώριζαν είναι αδύνατο να το διαβάσουν το νόημα.

Ήταν ο Άγγελος πολιτικός;

Σε λίγους ακόμα στίχους από τον «Τελευταίο Σταθμό» δίνεται η απάντηση:

Ερχόμαστε απ’ την άμμο της έρημος

απ’ τις θάλασσες του Πρωτέα,

ψυχές μαραγκιασμένες από δημόσιες αμαρτίες,

καθένας κι ένα αξίωμα σαν το πουλί μες στο κλουβί του.

Το βροχερό φθινόπωρο σ’ αυτή τη γούβα

κακοφορμίζει την πληγή του καθενός μας

ή αυτό που θα ’λεγες αλλιώς, νέμεση μοίρα

ή μοναχά κακές συνήθειες, δόλο και απάτη, 

ή ακόμη ιδιοτέλεια να καρπωθείς το αίμα των άλλων.

Εμείς, που γνωρίζαμε τον Άγγελο, ξέρουμε ότι:

• Ο Άγγελος δεν ήταν «ψυχή μαραγκιασμένη από δημόσιες αμαρτίες».
• Δεν δέχτηκε να φυλακιστεί, σαν πουλί, σε κανένα δοτό δημόσιο αξίωμα. Ούτε έβαλε ενέχυρο την ανεξαρτησία του και την τιμή του για να εκλεγεί.
• Δεν είχε πληγές για να κακοφορμίσουν μέσα του, δεν είχε κακές συνήθειες, δόλο και απάτη. Δεν είχε ιδιοτέλεια, δεν θα καταδεχόταν ποτέ «να καρπωθεί το αίμα των άλλων».

Έμεινε πάντα σταθερός στις αξίες της παράταξης που υπηρέτησε ανιδιοτελώς μια ζωή και σύμφωνα με τις οποίες:

• ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ έχει μοναδικούς εντολοδόχους το έθνος και τους Πολίτες, όχι εξωθεσμικά κέντρα.
• ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ δεν έχει ψηφοφόρους-πελάτες, έχει μοναδικούς εντολείς, την ιστορία και την κοινωνία, μόνο έναντι των οποίων είναι υπόχρεος.

Εμείς που γνωρίζαμε τον Άγγελο ξέρουμε ότι ο Άγγελος δεν ήταν πολιτικός,

• Δεν δέχτηκε να γίνει άβουλος εκπρόσωπος εξωθεσμικών κέντρων ισχύος, πάντα παρών στις μάχες δίχως την ιδιοτέλεια του προσωπικού κέρδους.
• Ήταν ΠΟΛΙΤΗΣ όχι ψηφοφόρος, πάντα έτοιμος να υπηρετήσει το Έθνος, την δημοκρατία, την κοινωνία, αιώνιος έφηβος, ιδανικός «εραστής» της ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑΣ και του ΧΡΕΟΥΣ.

Αυτός ήταν ο φίλος μας, ο δικός μας Άγγελος.

Αντώνης Αντωνάκος

12-11-2025

[i] Ομιλία στην εκδήλωση μνήμης για τον Άγγελο Μοσχονά που διοργάνωσαν «Ο ”Σύλλογος των Αθηναίων” και οι φίλοι της ”Κερκίδας του Στίβου”».